Yaponcha grammatika

Lotin lug`at
men mas`ulsiz va javobgarliksiz.

   Oson grammatika

1 Ot gap
(1) Men (ot)man / Men (ot)emasman
      yaponcha  Watashi ha[wa] gakusei desu / Watashi ha[wa] gakusei denai
      o`zbekcha Men            talabaman    / Men            talaba  emasman

Watashi ha[wa] 30sai desu / watashi ha[wa] 30sai denai Men 30yoshdaman / Men 30yoshda emasman
  izohot
  yaponchada egalik kategoriyasi emas.
  yaponchaning ha[wa] == predmet yoki bosh kelishik qo`shimchasi. ha[wa]ning talaffuz==[va]
  (Yaponcha)watashi=(O`zbekcha)men, gakusei=talaba, desu=da, denai=emas
    batafsil izohot
    'desu' 19 yoki 20 asr tokyoda tug`ilgan dialekt so`z dir. Quyidagicha qisqartma aylanadi.
    de     ari     masu -> desu
    de=deb ari=bor masu : 'hurmat shakli'
  yaponchada ba`zida keyingi
    Watashi ha[wa] gakusei desu -> Watashi gakusei

(2) (ot) (ot)-dir: emas
      Inu ha[wa] do:butsu  desu  / Inu ha[wa] risu denai
      Itlar      hayvonlari-dir  / Itlar olmaxonlar emas
  izohot
  inu=it, do:butsu=hayvon, risu=olmaxon
    batafsil izohot
    de     nai -> denai
    de=deb nai=yo`q
  yaponchada ko`plik kategoriyasi g`oyatda kam.

(3) (3 shaxs) (ot): emas
      Sato: san ha[wa] gakusei desu / Sato: san ha[wa] gakusei denai
      Janob Satoo      talaba       / Janob Satoo      talaba  emas
  izohot
  san=Janob, o:=="o"ning cho`ziq unli, a:/i:/u:/e:==a/i/u/e ning cho`ziq unli
  yaponcha cho`ziq unlining to`g`ri tipografiya misol oo -> , aa ->

(4) (Olmosh) (ot) / emas
      Kono hon ha[wa] watashino desu / Kono hon ha[wa] watashino denai
      Bu   kitob      meniki         / Bu   kitob      meniki    emas
  izohot
  kono=buning, hon=kitob, watashino=meniki, kore=bu, sore=u, are=o`sha/ana u, dore=qa/qayer/qaysi
  yaponcha suhbatda aksari "ha[wa]" yoki/va "desu" uzildi.
  misol keyingi : Kono hon ha[wa] watashino desu -> Kono hon watashino

 
2 Boshqa ot gaplar
(1) Kuchaytirma
     Watashi no namae ha[wa] Sato:  -> Watashi no namae ha[wa] Sato  desu(da)
     Men    ing ismim        Satoo  -> Men    ing ismim        Satoo dir(-da)
  izohot
  namae=ism
  (Yaponcha) desu yoki da = (O`zbekcha) dir yoki -da

(2) So`rog`i
      kore ha[wa] ikura?
      Bu          qancha?
  izohot
  namae=ism, ikura=qancha
      kono hon ha[wa] anatano desu ka?
      Bu kitob        sizniki      mi?
  izohot
  anatano=sizniki
  ka?=mi? ka?==yuqorlilash mi?==pastlash

(3) Inkor so`rog`i
      kono hon ha[wa] anatano deha[wa] nai desu ka?
      Bu   kitob      sizniki emas              mi?
  izohot
  deha[wa]=deb, nai=yo`q
  yaponcha suhbatda aksari 'desu ka' uzildi. Va 'deha[wa]' 'ja'ga almashtirdi
  misol keyingi
      kono hon ha[wa] anatano deha[wa] nai desu ka? -> kono hon anatano deha[wa] nai?
                                              (yoki)   kono hon anatano ja       nai?
  nai?==yuqorlilash

(4) O`tgan zamon
      Watashi ha[wa] gakusei datta
      Men            talaba  edim
  izohot
  da=dir, ta=edi, da + ta -> datta


3 Sifat gap
(1) (ot) (oddiy daraja) (sifat)
      yaponcha   Sato: ha[wa] sega takai / Sato: ha[wa] sega takaku nai
      o`zbekcha  Satoo        novcha     /  Satoo       novcha      emas
  izohot
  sega takai=novcha, se=bo`y, ga==bosh kelishik qo`shimchasi, takai/takak=baland, u-nai=emas

(2) (ot) (qiyosiy Orttirma daraja) (sifat)
      Sato: ha[wa]  Yamamotoyori sega takai
      Satoo         Yamamotodan  novcharoq

      Sato: ha[wa] dansei no   nakade mottomo sega takai
      Satoo        odamlarning ichida eng     novcha
  izohot
  yori=dan, dansei=odam, no=ning, nakade=ichida, naka=ichi, de=da, mottomo=eng

 
4 Qo`shimcha va affiks
(1) Qo`shimcha   ha[wa]==predmet yoki bosh kelishik qo`shimchasi, ga==bosh kelishik qo`shimchasi
  no=ning, wo[o]=ni, he[e]=ga/ka/qa, de=da, kara=dan

  izohot
  yaponchada Egalik qo`shimchalari va Fe`llardagi shaxs-son qo`shimchalari emas.
  ayni so'z turkumlari
  made=qadar/gacha/kacha/qacha/gancha/guncha/kuncha
(2) Prefiks
  anchi/han/ko:=anti, fu/hi/mi=no, o:i/takusan no.../ta/ho:=ser, ...nonai/...wo[o] motanai=be, do-=qa-(so`roq?)

(3) Suffiks
  sha/nin/jin=boz/dor/xon, hodo/gurai=chalik, i/na/no=chil, toyu: koto/de aru mono=chilik, ni aru/no tokoroni aru/ni okeru=dagi, no yo:ni/no yo:na=day, yorimo/hodo/gurai=dek, nani/ku=lab, no mono/no tokoro/nchi/sei=niki, sho/jo:=noma, uri/ya=paz, heya/ya/sho=xona, no tokoro/jo:/chi/hata=zor

(4) Preposition (Ingliz grammatik atama)
  ...made=to, ...kado: ka=xoh

  izohot
  yaponchada preposition emas.


   Ust grammatika

1 Otlar
(1) Ko`plik kategoriyasi
   Ko`plik kategoriyasi g`oyatda kam.
   1. Morfologik usul.
     Bu usulda otlarga -ra qo`shimchasi qo`shilib ko`plik hosil qilinadi. Yoki takror:
     warera(biz) (ware=men), yama-yama(tog`-tog`) kabi.
   2. Sintaktik usul
     Yaponchada birlik ot va ko`plik otlar baribir. Ko`plik otlar tutilmaydi.

(2) Egalik kategoriyasi
   yaponchada egalik kategoriyasi emas.
   watashino oji=tog`a-m (watashi=men no=ning oji=tog`a) anatano hon (anata=siz no=ning hon=kitob) oji=tog`asi hon=kitobi

(3) Kelishik kategoriyasi
 
TiliBoshQaratqichTushumJo`nalishO`rin-paytChiqish 
Yaponcha aytilishvanooedekaramade
Yaponcha yozilishhanowohedekaramade
Bu sayt yozilishha[wa]nowo[o]he[e]dekaramade
O`zbekcha-ningniga{ka,qa}dadangacha

  izohot
  Eski yaponchada Bosh kelishik "ha", Tushum kelishik "wo", Jo`nalish kelishik "he" ayilgan va yozilgan edi. (w=v)


2 Sifatlar
  Ikki xil bor. Birinchi Shi-sifat, ikkinchi Na-sifat.
 
xil  Sifat shakli  Ravish shakligap
Shi-sifatutsukushiiutsukushii musume
=go`zal qiz
utsukushikuutsukushiku naru
=go`zallash
ano musumeha[wa] utsukushii
=ana u qiz go`zal
Na-sifat
kirei=pokizalik
kireinakireina hiroma
=pokiza zal
kirei nikirei ni suru
=pokizala
ano hiromaha[wa] kirei da
=ana u zal pokiza
da=-da / dir
ot
byo:ki=kasallik
-  -( byo:ki ni suru )
( =kasal la tir )
( ni=ga{ka,qa} )
ano musumeha[wa] byo:ki da
=ana u qiz kasal

  izohot
  Na-sifat=ot+na

3 Son
(1) Sodda sonlar va murakkab sonlar
 
ichinisanyon / shigorokunana / shichihachikyu:ju:
12345678910
ni ju:san ju:yon ju: / shi ju:hyakuni hyakusan byakurop pyakusenni sensan zen
2030401002003006001,0002,0003,000
ichi manichi okuic cho:murakkab sonlarju: ichihyaku san ju: rokuni sen ni hyaku kyu: ju: nanasan man go sen nana hyaku hachi ju: kyu:roku ju: san man go sen nana hyaku hachi ju: kyu:hyaku roku ju: san man go sen nana hyaku hachi ju: kyu:
10,000100,000,0001,000,000,000,000 111362,29735,789635,7891,635,789

  izohot
  Yaponcha sonlar 4 xonali. man=10000 oku=10000,0000 tyo:=10000,0000,0000
  Yaponchada 'YURE' bor. n h -> n b  k h -> p p  n s -> n z
  

(2) Yamato sonlar
 
hifumiyoitsumunayakokoto:fu somi soyo somomochi
12345678910 2030401001,000

  izohot
  Yamato son eski yaponcha dir.
  Yamato son deb kun sanash uchun ishlatiladigan sonlarga aytiladi.
   fu-tsu-ka=2-kuni, mi-kka=3-kuni, to:-ka=10-kuni


(3) Sanoq dona sonlar
 
hitotyufutatyumittsuyottsuitsutsumuttsunatsuyattsukokonotsu
123456789

  izohot
  Yappncha tsu = o`zbekcha ta. Ammo Yappnchaning dona sonlar 1-9.


(4) Tartib sonlar
 
Yaponchahitotyume / ichi banmefutatyume /ni banmemittsume / san banmeyottsume / yon banmeitsutsume / go banmemuttsume / roku banmenatsume / nana banmeyattsume / hachi banmekokonotsume / kyu: banmeju: banmesan ju: banmehyaku banme
O`zbekchabirinchiikkinchiuchinchito`rtinchibeshinchioltinchiyettinchisakkizinchito`qqizinchio`ninchio`ttizinchiyuzinchi

  izohot
  Yappncha tsume / banme = o`zbekcha inchi. Ammo Yappnchaning tsume 1-9.


4 Olmosh
(1) Kishilik olmoshlari
 
Yaponchawatashi, watakushi(hurmat shakli), ore(erkak), atai(ayol), wareanata, kimianohito, kare(erkak), kanojo(ayol)watashira, wareware, watashitachi, watakushitachikimira, kimitachianatatachi, anatagata, antara
O`zbekchamen, mansen, sizubizsiz, sizlarular

  izohot
  Yappnchada ko'p olmpshlari bor.
  Yappncha ra = o`zbekcha lar. Ayni ma'nosi, ayni talaffuzi. Ware (Eski Yaponcha ex. Manyo:syu: AD 783 yili)

(2) O`zlik olmoshlari
  jishin =o'z
  misoli o'zim = watashi jishin, o'zi = kare jishin.

(3) So`roq olmoshlari
 
Yaponchadare, darenonazenani, nanihodo, ikutsudono, doredake, itsu
O`zbekchakim(lar), kimnikineganima, necha, nechtaqaysi, qancha, qachon

  izohot
  Yaponchada so`roq Ko`plik kategoriyasi emas.
  Yappncha na yoki nan = o`zbekcha ne yoki ni.
  Yappncha do yoki dore = o`zbekcha qa yoki qan.
  misoli Yaponcha nan no tameni = o`zbekcha ne uchun

(4) Belgilash olmoshlari
 
Yaponchasubetezenbusorezore, doredemo, daredemonandemo
O`zbekchahammabari, jami, barchahar bir, har narsa, har kimhar nima



5 Fe`l
(1) Zamonlari
Yapon tilida ikki zamonlari bor. Hozirgi-kelasi zamon va O'tgan zamon.
Ikkilasi ham egalik va ko`plik emas.
1&2-Gruppa (ma`lumotnoma "Minna no Nihongo")
 
Zamoneru
o'zbekcha olmoq
2-Gruppa
manabu
o'zbekcha o`qimoq
1-Gruppa
kiru
o'zbekcha kiymoq
2-Gruppa
kiru
o'zbekcha kesmoq
1-Gruppa
neru
o'zbekcha yotmoq
2-Gruppa
neru
o'zbekcha qorimoq
1-Gruppa
izohot
Hozirgi-kelasieru
e-ru
manabu
manab-u
kiru
ki-ru
kiru
kir-u
neru
ne-ru
neru
ner-u
ru,u=yuklama
O'tgane-tamanan-da
(boshqalik)manab->manan
ki-takit-ta
(boshqalik)kir->kit
ne-tanet-ta
(boshqalik)ner->net
ta,da=yuklama

Yaponcha -ru Uzbekcha -la ga o`xshaydi. (Yaponcha) Atoqli ot -ru = fe`l.
(2) O`zgarish
"Suru" va "Kuru" o`zgardilar. 3-Gruppa (ma`lumotnoma "Minna no Nihongo")
 
Zamonsuru(o'zbekcha qilmoq)kuru(o'zbekcha kelmoq) izohot
Hozirgi-kelasisurukuru 
O'tganshita
shi-ta  (boshqalik)su->shi
kita
ki-ta  (boshqalik)ku->ki
ta=yuklama

(3) Inkor shakli va so`roq shakli
 
shaklimisol
eru
o'zbekcha olmoq
misol
manabu
o'zbekcha o`qimoq
misol
ki ru
o'zbekcha kiymoq
misol
kir u
o'zbekcha kesmoq
o`zgarish
suru
o'zbekcha qilmoq
o`zgarish
kuru
o'zbekcha kelmoq
izohot
inkore-naimanab-anaiki-naikir-anaisi-naiko-nai(a)nai=o'zbekcha ma(y)
inkor so`roq
hozirgi-kelasi
e-nai-ka?manab-anai-ka?ki-nai-ka?kir-anai-ka?si-nai-ka?ko-nai-ka?ka=o'zbekcha mi
so`roq hozirgi-kelasi
so`roq O'tgan
e-ru-ka?
e-ta-ka?
manab-u-ka?
manan-da-ka?
ki-ru-ka?
ki-ta-ka?
kir-u-ka?
kit-ta-ka?
suru-ka?
shi-ta-ka?
kuru-ka?
ki-ta-ka?
 



Last updated 2015/06 since 2013/11  © Kouchi All rights reserved.